Hijman de Leeuw

Ik ben Hijman de Leeuw. Jawel: Hijman de Leeuw. 

Maar ik word ook Hansje genoemd. Dat klinkt wel een beetje vriendelijker. 

Kijk maar: Hansje de Leeuw. 

Ik woon in de Vrolikstraat in Amsterdam. Op nummer 92

Kijk... hier is ons huis... links, met de groene deur:

Boven de voordeur is een mooie ruit geplaatst:

We wonen in dit huis, met de trap naar boven en dan kom je er vanzelf... Ik ben er geboren op 14 juni en heb er gespeeld. 

Oh ja... zo zie ik er uit. Dat is ook wel leuk om te zien. Mama heeft een krul in mijn haar gedaan...

Vind je me niet snoezig?

Het is wel een oude foto hoor. Van 1940 denk ik. Of misschien 1939... Dat kan ook. Ik werd op 14 juni 1938 geboren. En op de foto ben ik een peutertje. Ja waarschijnlijk is de foto van 1939.

En wat vind je van deze foto? Toch ook wel grappig, niet? Ik ben best wel een vrolijk ventje.

Het vrolijke ventje van de Vrolikstraat...

Voor onze deur liggen Struikelstenen. Die heeft Gunther Demnig daar gelegd. Eerst heeft hij de stenen thuis in zijn werkplaats gemaakt en toen ingegraven voor onze voordeur:

Mijn steen ligt in het midden tussen die van mijn papa en mama in. 

Ik vertel dit verhaaltje wel, van ons huis in de Vrolikstraat. Maar die straat was helemaal niet zo vrolijk, in 1943. Eerder al in 1941 is mijn papa meegenomen en toen in 1943 mama en ik.

Eerst gingen we naar een kamp in Westerbork. Dat ligt in Drenthe.

Daarna maakten we een lange reis met een trein naar een kamp in Sobibor. Dat ligt ergens in het oosten van Polen. Heel ver weg.

Daar... in Sobibor werden we vermoord.

Ik kan er geen andere woorden voor geven. We werden vermoord.

En ik was toen pas 4 jaar...

Ik ben Hijman de Leeuw.

Ik werd maar 13 jaar...

Ik heet Carla, net als een goeie vriendin van Marlou.

Carla Celine Morpurgo. Dat vind je misschien een gekke achternaam, maar ja... ik heet nou eenmaal zo. Ik ben er gelukkig nooit mee gepest. Wel zegt mijn vriendinnetje zo nu en dan Carladeparla. En dan zeg ik Noemidepoemi! Altijd lachen. 

School is ook leuk, want ik kan goed leren.

Wil je mijn foto zien? Kijk maar... dit ben ik:

Ik woon in de Sarphatistraat in Amsterdam. 

Op nummer 79 hs. 

Dat hs staat voor "huis", want we wonen beneden. Boven ons wonen nog een heleboel mensen, want het is een hoog huis met meer verdiepingen. 

Maar wij hebben de tuin! Daar speel ik graag in. 

Soms alleen, soms met Noemidepoemie. Of met de kat Moushi... Of met mijn zusje. Zij heet Engelina, maar iedereen zegt Engeltje, want dat klinkt leuker.

Er gaat een tram door onze straat. Die gaat naar het Leidseplein, maar daar kom ik nooit. Daar is het niet pluis. Ik mag niet eens met de tram mee. Ik doe alles lopend.

Kijk... bij ons voor de deur liggen struikelstenen. Die heeft Günther Demnig daar gelegd. 

Ons hele gezin met voor ieder een eigen steen. Mijn steen is die onderaan in het midden. Misschien komt er later nog een duidelijker foto.

Ik ben op 4 november geboren in 1930. Dat is dus mijn verjaardag. Die heb ik maar 13 keer mogen vieren. Gelukkig waren het wel 13 hele fijne verjaardagen met zingen en lekkers en een kadootje.

Na mijn laatste verjaardag was het allemaal niet meer zo leuk. We mochten nergens meer naar toe en werden uitgescholden. 

Daarom gingen we naar familie in België.

Maar daar was het niet veel beter.

Want toen kwam de dag dat we meegenomen werden, ik weet het nog goed, het was 4 april 1944. We werden naar Auschwitz gebracht, waar we op 7 april aankwamen. Daar werden we meteen vermoord. 

Eigenlijk kan ik dit allemaal niet navertellen, want ik leef allang niet meer. 

Maar Marlou doet het woord. Die is ook even naar mijn steen geweest in het Namen Monument.

Ik ben Carla Celine Morpurgo. Zo heet ik.

Wil je mijn naam eens hardop zeggen? 

Carla Celine Morpurgo... 

Nog meer Stolpersteine in Seligenstadt

We gaan even terug naar Seligenstadt. Een mooie naam voor een stad waar het grote drama zich heeft afgespeeld.

Seligenstadt had een grote Joodse gemeente. Een mooie synagoge en ook een drukbezochte school, de sjoel. Er werd Joodse penicilline gekookt voor de vrijdag avond. Hier werd de sjabbes gevierd met kaarsen en challes. Hier speelden Joodse kindertjes op straat met hun vriendjes. Tot het noodlot toesloeg.

Hele families zijn hier uitgeroeid. Er zijn 97 struikelstenen verspreid over de hele stad, daar geplaatst voor de huizen waar ze gewoond hebben... de vermoorde mensen van Seligenstadt.

Bij Am Riegelsbach nummer 1 vinden we de struikelstenen van de familie Hainebach. 

Isidor, de vader, was meester-timmerman. Hij trouwde in 1909 met Amalia en ze kregen drie kinderen.:

Julius, Siegfried en Hedwig.

De oudste zoon Julius vertrouwde het allemaal niet zo en is op tijd gevlucht naar Amerika. Daardoor heeft hij het drama overleefd. 

Hij was pas 31 jaar dus nog volop strijdlust. Hij liet zich niet pakken... 

Zijn ouders, zijn broer Siegfried en zijn zus Hedwig, die toen een klein zoontje had: Salli, werden vermoord in Auschwitz.

Vermoord, allemaal vermoord, ook de kleine Salli...

"Zichrona Livracha"

 Isidor, Amalia, Siegfried en Hedwig én Salli 

(= jullie nagedachtenis is ons tot een zegen)

Stolpersteine in Seligenstadt

Als we op de terugweg naar Nederland in Seligenstadt overnachten en daar een avondwandeling maken "struikelen" we over een Stolperstein.

Hij glimt je tegemoet en er ligt een foto bij. Én een witte roos... dan weet ik, dat de Stolperstein er net gelegd is. Günther Demnig moet hier óf vandaag, óf anders gisteren geweest zijn om deze steen te plaatsen.

Ze heette Sophie. 

Sophie Strohmberg.

Op 2 februari 1880 geboren in Seligenstadt.

En Joods...

Ze had allang in de gaten, dat het voor Joden in Duitsland levensgevaarlijk werd en was bezig met een visum voor Amerika.

Met nog 11 mensen werd ze in 1941 in een piepklein huis "gepropt": een huis, dat men een jodenhuis noemde. 

Gedwongen... echt niet vrijwillig.

Op 17 september het jaar daarop, 1942 werd Sophie naar Polen gedeporteerd en vermoord...

Vermoord...

Vermoord...

Zichrona Livracha, Sophie (= jouw nagedachtenis is ons tot een zegen)

En ook nog even naar Berlijn

.

Ja... terwijl jij dacht dat ik rustig in de tuin aan het luieren was reisde ik van zuid naar noord en vorige week ook nog even naar oost!

Met de trein naar Berlijn. De prachtige stad Berlijn.

Een paar dagen slenteren door de straten van die grote stad...

En daar laat ik verder niets van zien.

Alleen deze struikelstenen.

Ik zag ze in de Alte Schönhauserstrasse bij nummer 53. 

Daar hebben ze gewoond. 

De familie Steinberg.

Eli en Judith met hun 5 kindertjes van 10, 7, 5, 4 en 2 jaar oud.

Op 5 september uit hun huis gehaald en drie dagen later in Riga vermoord.

8 september 1942...

Ik heb de koperen plaatjes even geaaid en gezegend...

In gedachten leg ik er nu een witte roos bij...

“Zij zijn zo ver verleden

Wat namen op een steen

Toch zijn zij nog heden

Zichtbaar om ons heen”

(Nico Wijnen)

Stolpersteine in Koblenz

.

Nog niet zo lang woonden ze er: op het pleintje dat An der Liebfrauenkirche heette. Op nummer 11.

Eigenlijk waren ze eerst helemaal niet zo van plan om te verhuizen. Maar omdat Käthe op haar 39ste tóch onverwacht zwanger raakte, zeiden ze tegen elkaar: "Het is nu of nooit!" 

Eugen had net zijn doctorstitel behaald, en had helemaal zin om het roer om te gooien en te verhuizen... weg uit het oude huis, waar de muizen elkaar 's nachts achterna zaten...

En dus verhuisden ze naar de grotere woning op het pleintje, dat An der Liebfrauenkirche heette. Op nummer 11.

Best een deftige straat. Maar ze konden het makkelijk betalen.

En ook: de sjoel was er niet ver vandaan. Toch mooi meegenomen, want op de sjabbes deed je alles te voet, wat ook weer heerlijk was en speciaal.

Nog maar amper had Käthe haar 40ste verjaardag gevierd. Ondanks de oorlog was er tóch een glaasje wijn en iets lekkers: Kugel met peren...

En toen gebeurde het...

Gebonk op de voordeur.

Op de deur van nummer 11.

Hun deur...

Eugen Stern... vermoord in Auschwitz

Käthe Stern-Blumenthal... vermoord in Auschwitz

Hier woonde Roza, Roza Pinto

.

Günter Demnig:

"Om de steen te kunnen lezen, moet je je voor het slachtoffer buigen"...

Daar gaat hij, Günther Demnig. Met zijn emmertjes en zijn kniebescherming.

Die knie mag zeker wel beschermd worden, want hij knielt.

Hij knielt om zijn werk te kunnen doen...

Hij is een heel bijzonder soort stratenmaker. Hij legt stenen.

Struikelstenen.

Je moet er niet omheen kunnen: je moet er over struikelen.

Duizenden heeft hij er inmiddels gelegd. 

In Nederland in elke stad, in Duitsland in elke stad.

De stenen ingraven, met betonzand vastleggen en goed stevig aankloppen.

Alleen, degene die hier woonde zal het nooit meer horen.

Nog een beetje vegen. En kijken of de stenen goed liggen.

Ja, ze liggen goed. 

Mooi en glimmend.

In de loop van de tijd gaat de glans er af.

Soms is er nog iemand die het koperen plaatje oppoetst.

Die moet dan ook knielen en voor het slachtoffer buigen.

Witte rozen voor Roza Pinto en haar familie.

Hier woonde Roza Pinto.

Roza Pinto...

Ik buig voor jou.

Dag Roza.

Roza.

Roza Pinto.

Gunter Demnig

.

Ja... je hebt inmiddels wel gemerkt, dat ik nogal onder de indruk ben van de Stolpersteine.

Letterlijk betekent dat woord: struikelstenen.

Je moet erg je best en moeite doen, om er niet over te struikelen...

Natuurlijk liggen ze niet zo hoog, dat je er je nek over breekt. Ze worden een soort van ingegraven, zo, dat alleen het plaatje goed zichtbaar is en je er bijna over kunt struikelen.

Je mòet dan gewoon even naar het huis kijken, waar de steen voor de deur ligt ingemetseld. Want daar hebben ze gewoond. De Sterns, de Cohens, de ... ja die ook... oh ja en...

De stenen zijn bedacht en ontworpen door een Duitse kunstenaar: Gunter Demnig. Hij is van ná de oorlog, geboren in 1947 en heeft inmiddels zowat overal in Europa struikelstenen gelegd.

Hierboven op de foto legt hij enkele stenen in Utrecht voor het Centraal Israëlitisch Weeshuis, aan de Nieuwe Gracht.

Hier, in dit hele korte filmpje kun je hem aan het werk zien. Rustig en gestaag werkt hij de steen in de stoep, alsof hij niet anders kan...

Wil je meer zien?

Klik dan Gunter Demnig in bij YouTube.

Ikzelf vond dit een mooi filmpje over de kunstenaar: